Steeds meer volwassenen ontdekken op latere leeftijd dat zij mogelijk neurodivergent zijn. Sommigen herkennen zich in ADHD, autisme of hoogbegaafdheid. Anderen beginnen hun zoektocht vanuit hooggevoeligheid (HSP). Vaak volgt dezelfde vraag:
“Waarom ontdek ik dit nu pas?”
Dat is een interessante vraag. Want neurodiversiteit is niet nieuw. Mensen die anders dachten, voelden of informatie verwerkten, bestonden vroeger ook al. Alleen werd daar toen anders naar gekeken.
Vroeger was anders, niet per se makkelijker
Veel ouders en grootouders groeiden op in een tijd van wederopbouw, stabiliteit en overleven. Emoties, mentale gezondheid en persoonlijke ontwikkeling kregen minder aandacht dan nu.
Er golden duidelijke verwachtingen:
- werken,
- aanpassen,
- doorgaan,
- niet te veel klagen.
Kinderen die anders reageerden, gevoelig waren of moeite hadden met sociale normen werden vaak gezien als:
- druk,
- lastig,
- lui,
- vreemd,
- dromerig,
- overgevoelig,
- of simpelweg “niet helemaal wijs”.
Er was weinig kennis over neurodiversiteit. Daardoor leerden veel mensen zichzelf aanpassen aan hun omgeving, zonder echt te begrijpen waarom bepaalde dingen zoveel energie kostten.
De overgang van industrie naar informatiemaatschappij
Een belangrijke verandering is dat onze samenleving fundamenteel is veranderd.
De industriële samenleving draaide vooral om:
- routine,
- voorspelbaarheid,
- fysieke arbeid,
- vaste structuren,
- en duidelijke hiërarchie.
Veel mensen konden jarenlang functioneren binnen dezelfde structuur.
De huidige informatiemaatschappij vraagt juist:
- constante prikkelverwerking,
- sociale flexibiliteit,
- multitasking,
- digitale communicatie,
- zelforganisatie,
- emotionele intelligentie,
- en voortdurende aanpassing.
Dat zijn precies de gebieden waarin neurodivergente mensen vaak:
- óf sterk uitblinken,
- óf sneller overbelast raken.
Daardoor worden verschillen zichtbaarder dan vroeger.
Niet omdat mensen ineens “meer neurodivergent” zijn geworden, maar omdat de omgeving andere vaardigheden vraagt.
Waarom veel volwassenen pas vastlopen
Veel volwassenen ontdekten pas later dat zij anders functioneren omdat zij jarenlang hebben geleerd te maskeren.
Maskeren betekent:
- jezelf aanpassen,
- gedrag kopiëren,
- emoties onderdrukken,
- sociaal gewenst gedrag aanleren,
- en voortdurend proberen “normaal” over te komen.
Dat kost vaak veel energie.
Zolang het leven overzichtelijk blijft, lukt dat soms jarenlang. Maar op momenten van stress of verandering lopen veel mensen alsnog vast:
- in werk,
- relaties,
- ouderschap,
- burn-out,
- of langdurige overprikkeling.
Dan ontstaat vaak voor het eerst de vraag:
“Waarom ervaar ik de wereld anders dan andere mensen?”
Waarom HSP voor veel mensen het beginpunt is
Voor veel mensen begint die zoektocht bij hooggevoeligheid.
Highly Sensitive Person is geen officiële diagnose en staat niet in de DSM. Toch herkennen veel mensen zichzelf in kenmerken zoals:
- diepe verwerking,
- gevoeligheid voor prikkels,
- sterke empathie,
- emotionele intensiteit,
- en snel overbelast raken.
Daardoor voelt HSP voor veel mensen als een eerste herkenningspunt.
Van daaruit gaan sommigen verder onderzoeken:
- ADHD,
- autisme,
- hoogbegaafdheid,
- trauma,
- of andere vormen van neurodiversiteit.
HSP hoeft daarbij niet “fout” te zijn. Voor veel mensen is het juist een toegankelijke ingang om zichzelf beter te leren begrijpen.
Meer begrip, maar ook nuance
De groeiende aandacht voor neurodiversiteit heeft veel positieve kanten. Mensen herkennen zichzelf eerder en ervaren vaak opluchting wanneer zij begrijpen waarom bepaalde situaties zoveel energie kosten.
Tegelijkertijd is nuance belangrijk.
Niet alles hoeft direct een label te krijgen. En niet iedere gevoeligheid betekent automatisch een diagnose.
Het belangrijkste is misschien niet welk label iemand krijgt, maar dat mensen leren begrijpen:
- hoe zij functioneren,
- waar hun grenzen liggen,
- waar hun kracht zit,
- en welke omgeving wel of niet bij hen past.
Misschien ontdekken we het nu pas
Misschien zijn neurodivergente mensen niet nieuw in onze samenleving.
Misschien ontdekken we pas nu hoeveel mensen zich jarenlang hebben aangepast aan een wereld die nooit helemaal bij hen paste.
Reacties