Als je voelt wat de ander niet voelt

Trouw, 9 augustus 2003 – Susan Marletta-Hart

Het begrip ‘hooggevoeligheid’ verovert ook hier de markt van welzijn en geluk. Een nieuw luxeprobleem? Of een serieus te nemen kwalificatie? Susan Marletta-Hart is overtuigd van het laatste. Ze ontdekte haar eigen hooggevoeligheid en schreef er een boek over.

Voelde je je altijd anders dan anderen, zonder te begrijpen waarom? Was je als kind stil en verlegen? Ben je snel van slag en werken lawaai en mensenmassa’s je op de zenuwen? Goede kans dat ook jij hooggevoelig bent.

Het begrip hooggevoeligheid is bedacht door de Amerikaanse psychotherapeute Elaine Aron. In 1996 verscheen haar eerste boek -The Highly Sensitive Person- waarin zij verslag doet van haar onderzoek onder een paar duizend Noord-Amerikanen. Ze komt tot de conclusie dat vijftien tot twintig procent van de bevolking een meer dan gemiddelde gevoeligheid bezit. Ruim veertig procent kwam uit haar analyse te voorschijn als geheel niet gevoelig, de rest zit ergens in het midden en zegt redelijk gevoelig te zijn.

De vorig jaar verschenen Nederlandse vertaling (‘Hoog sensitieve personen: hoe blijf je overeind als de wereld je overweldigt?’) stond meteen maandenlang in de toptien. In datzelfde jaar schreef de Nederlandse ‘coach en bewustzijnstrainer’ Marian van den Beuken voor uitgeverij Ankh-Hermes ‘Hooggevoeligheid als uitdaging’. Binnen de kortste keren waren er 10000 exemplaren van verkocht. Haar lezingen trekken overal in het land volle zalen. En nu komt Susan Marletta-Hart met een boek over hetzelfde onderwerp. Een heuse hype lijkt zich af te tekenen – vooral onder vrouwen.

In Marletta’s appartement in de Amsterdamse Pijp praten we over Arons uitvinding. In de avonduren, want overdag, met haar dochtertje van zes maanden over de vloer, is er ‘te veel onrust’ voor een gesprek.

Dat de ene mens gevoeliger is dan de andere, akkoord. Maar is het niet typisch iets van deze tijd om dat te problematiseren? Marletta geeft toe dat we tegenwoordig in het Westen alle tijd hebben ons te verdiepen in ons psychisch welzijn. ,,Toch is hooggevoeligheid voor mij niet de zoveelste trendy term voor een luxeprobleem. Elaine Aron heeft laten zien dat mensen aantoonbaar verschillen in hun waarneming en verwerking van signalen uit de buitenwereld. Eigenlijk zou je je moeten afvragen waarom dat niet eerder is ontdekt.”

Marletta denkt zelfs dat een erkenning van hooggevoeligheid als karaktereigenschap veel andere ‘etiketten’ overbodig kan maken. ,,Denk aan burn-out, overspannenheid, depressies, verslavingen, borderline en het chronische vermoeidheidssyndroom ME. Zowel uit Arons onderzoek als uit de interviews die ik heb gehouden, blijkt dat hooggevoelige mensen zélf hun lichamelijke en geestelijke klachten in verband brengen met hun gevoeligheidsgraad. Het zou interessant zijn daar nader onderzoek naar te doen.”

Gevoeligheid is een eigenschap van het zenuwstelsel in combinatie met de hersenen. Bij hooggevoelige mensen verloopt de informatieverwerking door de hersenen uitgebreider en nauwkeuriger dan bij de gemiddelde persoon. Er ontbreekt als het ware een selectiefilter, waardoor ze allerlei subtiele nuances waarnemen die anderen ontgaan. Daardoor hebben ze meer tijd nodig om alle lichamelijke, geestelijke, emotionele en spirituele gewaarwordingen te verwerken, en liggen overprikkeling -door geluiden, geuren, licht, mensenmassa’s- en stress op de loer.

Dat kan knap lastig zijn, weet Marletta uit ervaring. ,,Toen ik nog voor de televisie werkte, ben ik keihard tegen die bekende hooggevoeligheidsproblemen aangelopen. Ik had inhoudelijk interessant werk, was redacteur bij het VPRO-programma Buren van Frans Bromet en later bij Bijker van de EO. Maar ik leed erg onder de druk: het tempo, de werktijden, de werkruimte. Mensen waren stomverbaasd dat ik ontslag nam uit zo’n prachtbaan. Maar in mijn eentje een boek schrijven bevalt me heel wat beter.”

Toch zijn de nadelen en beperkingen maar één kant van het verhaal, zegt ze. ,,Hooggevoeligheid is ook een gave. Veel hooggevoeligen hebben bijvoorbeeld een genuanceerd oog voor details en subtiliteiten en een gevoelige antenne voor stemmingen van anderen. Ze kunnen zich goed inleven en ze hebben vaak een rijke innerlijke belevingswereld. Veel hooggevoeligen houden van stilte en rust, kunnen diep geraakt worden door schoonheid en kunst.”

Spiritualiteit neemt in het leven van de hooggevoelige een bijzondere plaats in. Marletta besteedt aan dit onderwerp evenredig veel aandacht in haar boek. Bezieling, intuïtie, roeping, paranormale gaven, nieuwetijdskinderen: geen aspect blijft ongenoemd. De meeste hooggevoeligen die zij heeft geïnterviewd ervaren spiritualiteit als een essentie in hun leven. ,,Het is een waardevolle schat en zelfs een onmisbaar kompas om zich in de buitenwereld staande te houden.”

Elaine Aron besteedt minder aandacht aan dit onderwerp, maar ze heeft in haar onderzoek wel de vraag meegenomen welke rol spiritualiteit speelt in het leven van hooggevoelige mensen. Er is iets in hen wat ze meer dan gemiddeld bezield en spiritueel doet zijn, ontdekte zij. Bij het merendeel kwamen woorden als ‘ziel’ en ‘spiritueel bewustzijn’ regelmatig ter sprake. Het was zelfs alsof het besef van het hogere, het kosmische of het goddelijke veel mensen met deze hooggevoelige eigenschap definieerde. Aron schrijft hierover: ‘Telkens wanneer we kwamen op onderwerpen als geloof, filosofie, de innerlijke belevingswereld en spiritualiteit was het alsof hun stemmen een hernieuwde energie kregen, alsof we in het interview eindelijk tot de essentie kwamen’.

Kenmerkend aan de beleving van spiritualiteit bij hooggevoeligen is volgens Marletta de behoefte aan bezieling. ,,Zij voelen zich verbonden met andere mensen, met de natuur, met dieren, dingen, ervaringen. Als ze bijvoorbeeld een boek lezen, halen zij er bij voorkeur uit wat hen verbindt met zichzelf en niet waarop ze mogelijk kritiek hebben.”

Ook vanuit sociaal-historisch perspectief is er een interessante verklaring voor hooggevoeligheid te geven. Aron stelt dat hooggevoeligen van oudsher de priesters, zieners en helers van een gemeenschap waren. Terwijl de koning en zijn krijgers zorgden voor verdediging en expansie, waarschuwden de hooggevoeligen voor de mogelijke gevaren. Door hun fijne zintuigen en scherp bewustzijn zagen, roken of hoorden zij wat anderen ontging. Hetzelfde zie je overigens terug in de dierenwereld. De schichtige, altijd alerte dieren in de kudde, de hooggevoeligen, waarschuwen de groep bij gevaar. Ook naar fijnbesnaardheid onder dieren is onderzoek gedaan, waaruit blijkt dat deze verschillen in temperament er daadwerkelijk toe doen.

Freelance journaliste Susan Marletta-Hart studeerde film- en televisiewetenschap, kunstgeschiedenis en theaterwetenschap, volgde daarna een opleiding tot shiatsu-therapeute en werkte als shiatsu-masseuse. De ‘wezenlijke dingen’ die ze van shiatsu (drukpuntmassage) heeft opgestoken, zijn terug te vinden in haar boek. Elk hoofdstuk eindigt met tips, die het leven van de hooggevoelige eenvoudiger en aangenamer kunnen maken. ,,Shiatsu brengt de energie naar beneden, zodat je kunt aarden, vanuit je hoofd in je lichaam kunt komen. We leven in een mentale wereld van willen, denkkracht en doen. Rust, bezinning, in jezelf verankerd zijn ontbreken. En het zijn juist de hooggevoeligen die daar het meeste onder lijden.”

Boeken van Susan Marletta-Hart zijn hier te vinden.